قرارداد جعاله چیست؟ ۷ مورد از شرایط عقد قرارداد + نکات فسخ

قرارداد جعاله چیست؟ درواقع اگر به دنبال راهی هستید که بدون دردسر و با تضمین قانونی، انجام کاری را به دیگران بسپارید و تنها در صورت موفقیت، هزینه‌ آن را پرداخت کنید، قرارداد جعاله دقیقاً همان چیزی است که نیاز دارید؛ البته این قرارداد شرایط و الزامات خاص خود را دارد؛ پس همراه ما باشید.

اگر به دنبال یک نرم‌افزار حسابداری سریع، قدرتمند و حرفه‌ای هستید که مدیریت مالی شما رو متحول کند، نرم‌افزار‌های ‌هانا سیستم، کلید موفقیت شما خواهند بود! برای تصمیم‌گیری بهتر و برآورد هزینه، لیست قیمت نرم‌افزارهای ‌هانا سیستم را در اختیار قرار داد‌ه‌ایم. در صورت نیاز به دریافت مشاوره تخصصی، کارشناسان ما آماده پاسخگویی به شما هستند.

اگر در کسب‌وکار خود با انواع قرارداد و سند‌های مختلف سروکار دارید، پیشنهاد می‌کنیم جهت دسترسی به اطلاعات ارزشمند و کاربردی، حتماً سری به مطلب آموزش ثبت سند افتتاحیه حسابداری بزنید.

قرارداد جعاله چیست؟

در ابتدا می‌خواهیم توضیح دهیم که قرارداد جعاله چیست. ماده 561 قانون مدنی، این نوع قرارداد را به این صورت تعریف کرده است: «به زبان ساده قرارداد جعاله یک تعهد با امکان فسخ است که بر اساس آن، یک یا چند شخص در مقابل یک یا چند شخص دیگر، مأمور می‌‌شوند که کار مشخصی را انجام دهند و بابت انجام آن، دستمزد یا اجرت دریافت کنند.»

برای مثال شما کیف پول یا تلفن همراه خود را گم کرد‌ه‌اید و اعلام می‌کنید که هرکسی که آن را پیدا کند و به من تحویل دهد، ۲۰۰ هزار تومن به او پاداش می‌دهم؛ البته در این بخش از پاسخ به اینکه قرارداد جعاله چیست، باید بگوییم که جعاله تنها مربوط به اشیاء گمشده نمی‌شود.

برای مثال ممکن است شما به شخصی بگویید که خانه‌ای با مبلغی که در نظر دارم برای من پیدا کن تا آن را بخرم یا اینکه از شخصی درخواست کنید که خانه شما را با مبلغ موردنظرتان بفروشد و متعهد می‌‌شوید که در ازای این کار‌ها حق‌الزحمه مشخصی به او بپردازید. در این موارد جعاله صورت گرفته است.

شما عزیزان می‌توانید جهت کسب اطلاعات بیشتر درمورد عقد قرارداد به مطلب اصول عقد قرارداد حسابداری مراجعه کنید یا با کارشناسان ‌هانا سیستم تماس بگیرید.

شرایط عقد قرارداد جعاله چیست؟

حال که بررسی کردیم قرارداد جعاله چیست، نوبت به معرفی شرایط عقد این قرارداد می‌رسد. قرارداد جعاله شامل قسمت‌های مختلف همچون مشخصات طرفین، موضوع قرارداد و… است. در ادامه به اینکه مهم‌ترین شرایط و الزامات قرارداد جعاله چیست خواهیم پرداخت.

پیشنهاد ‌هانا سیستم جهت مطالعه: روش تهیه معاملات فصلی

طرفین قرارداد

ممکن است بپرسید طرفین قرارداد جعاله چه کسانی هستند؟ در قرارداد جعاله جاعل کیست؟ عامل به چه کسی گفته می‌‌شود؟ به طور کلی به شخصی که انجام کاری را درخواست می‌‌کند و بابت آن هزینه می‌پردازد جاعل گفته می‌‌شود و به شخصی که کار موردنظر را انجام می‌‌دهد عامل گفته می‌‌شود.

در متن قرارداد جعاله، طرفین هم می‌‌توانند شخص حقیقی (افراد عادی) باشند و هم می‌توانند شخص حقوقی (مانند بانک‌ها و شرکت‌ها) باشند.

معین یا نامعین بودن عامل

عامل در قرارداد‌های جعاله می‌تواند شخصی معین یا نامعین باشد. اگر انجام کار به فرد مشخصی سپرده شود به آن جعاله خاص گفته می‌شود؛ اما اگر برای شخص جاعل فرقی نکند که چه کسی آن کار را به انجام برساند و به هر کسی که سریع‌تر کار را تحویل دهد پاداش بدهد، گفته می‌شود جعاله عام صورت گرفته است.

اهلیت طرفین

در این بخش از بررسی جواب این سؤال که قرارداد جعاله چیست و چه شرایطی دارد، باید به بحث اهلیت طرفین بپردازیم. هیچ شکی نیست که جاعل باید اهلیت داشته و بالغ، عاقل و رشید باشد؛ یعنی نباید دیوانه یا سفیه باشد و لازم است به سن بلوغ و همچنین سن قانونی جهت دخل و تصرف در اموال خود رسیده باشد.

 اما در مورد عامل وضعیت کمی‌ متفاوت است. درست است که فرد عامل نیز باید دارای اهلیت باشد؛ اما چنانچه کار توسط عامل سفیه یا صغیر (کسی که هنوز به سن بلوغ نرسیده است) صورت گیرد، به علت اینکه کار وی ارزش اقتصادی دارد، نباید زحمت فرد بی‌جواب گذاشته شود و دستمزد کار خود را دریافت کند؛ اما این مزد باید به سرپرست آن‌‌ها داده شود.

مشارکت در جعاله

سؤالی که بعد از قرارداد جعاله چیست مطرح می‌شود، این است که آیا مشارکت در جعاله امکان‌پذیر است؟ بله، علاوه بر اینکه عامل می‌‌تواند یک شخص مشخص یا یک شخص نامشخص باشد، می‌‌تواند حتی چند نفر باشد.

یعنی عاملین این امکان را دارند که از طریق شراکت و همکاری با یکدیگر کار موردنظر جاعل را به انجام برسانند و هریک به اندازه مقدار کاری که انجام داد‌ه‌اند، دستمزد خود را دریافت کنند؛ اما اگر شخصی که با عامل اصلی در انجام آن کار شریک شده است، تنها قصد کمک به او را به صورت رایگان داشته باشد، همان عامل اول بعد از پایان انجام کار به طور کامل مزد خود را می‌‌گیرد.

موضوع قرارداد جعاله

از مهم‌ترین شرایط انعقاد قرارداد جعاله باید به موضوع قرارداد یا همان کاری که باید انجام شود اشاره کنیم؛ مانند پیدا کردن مدارک یا انجام ساخت‌وساز. در این نوع قرارداد نیازی نیست که انجام کار با تمام جزئیات ذکر شود و به طور کلی اینکه مشخص باشد چه کاری باید صورت گیرد کافی است؛ اما نباید آن کار مجهول و غیر‌قابل‌تعیین باشد.

همچنین کاری که به‌ عنوان موضوع قرارداد جعاله تعیین می‌‌شود، نباید مخالف شرع و قانون باشد؛ برای مثال سفارش مواد مخدر! از طرف دیگر موضوع قرارداد باید عقلانی باشد و امور بیهوده که ارزش عقلی و مالی ندارند نمی‌‌توانند موضوع قرار بگیرند؛ مثلاً جاعل نمی‌‌تواند به شخص عامل بگوید به جای من 100 رکعت نماز بخوان.

نکته بعدی در رابطه با اینکه شرایط قرارداد جعاله چیست و موضوع آن باید چگونه باشد، این است که اگر موضوع قرارداد به صورتی باشد که بتوان آن کار را چندین بار تکرار کرد، همین که عامل تنها یکبار آن کار را به انجام برساند و تمام کند کافی است و نیازی نیست چند بار کار تکرار شود.

مبلغ قرارداد جعاله (جُعل)

ضروری است که مبلغ قرارداد در متن قرارداد جعاله ذکر شود. در اینجا جاعل می‌‌تواند به طور مشخص ذکر کند که مثلاً هر کسی که کیف مرا پیدا کند، به او مبلغ ۵۰۰ هزار تومان می‌‌دهم یا اگر یک کامیون ماسه برای من بیاوری، مبلغ ۷۰۰ هزار تومان به تو پرداخت می‌کنم.

البته جاعل می‌تواند به طور دقیق قید نکند و بگوید مثلاً اگر 500 کیلوگرم گندم و جو برای من بیاوری، 100 کیلوگرم آن را به‌عنوان پاداش به تو می‌‌دهم یا اگر دستبند من را پیدا کنی، نصف ارزش پولی آن را به تو می‌بخشم.

نکته مهم بعدی در پاسخ به اینکه شرایط قرارداد جعاله چیست این است که اگر جاعل پیش از اینکه کار توسط عامل تمام شود به میزان اجرت و دستمزد بیفزاید، باید بعد از انجام کار آن را بپردازد؛ اما اگر جاعل قبل از اینکه کار به اتمام برسد و تحویل داده نشده باشد، نظرش را برای مبلغ اجرت تغییر دهد و آن را کم کند و عامل از آن اطلاعی نداشته باشد و کار را به انجام برساند، باید از جاعل اجرت‌المثل کار را دریافت کند.

 البته به شرطی که آن اجرت‌المثل از مبلغی که جاعل قصد داشت پرداخت کند، بیشتر باشد. منظور از اجرت‌المثل یعنی مزدی که در عرف برای انجام آن کار در نظر می‌‌گیرند و بیشتر با نظر افراد کارشناس و متخصص تعیین می‌شود.

اما در اینجا یک سؤال پیش می‌‌آید آن هم این است که اگر عامل خبر نداشته باشد که شخصی به نام جاعل چنین کاری را درخواست کرده است و خودش ابتدا آن کار را انجام دهد و بعد متوجه شود که جاعل درخواست کرده است، تکلیف دستمزد قرارداد جعاله چیست؟ در این شرایط عامل باید بعد از تحویل کار، اجرت‌المثل خود را از جاعل دریافت کند.

تعهد به نتیجه

نکته مهم دیگری که باید در جواب سؤال شرایط قرارداد جعاله چیست به آن اشاره کنیم این است که عامل زمانی می‌‌تواند اجرت دریافت کند که کار را انجام داده باشد؛ در غیر اینصورت هیچ اجرتی به وی تعلق نمی‌گیرد. درواقع هر چقدر هم که تلاش کرده باشد مهم نتیجه کار است؛ اما اگر قسمتی از کار را انجام دهد و آن بخش ارزش داشته باشد، مزد همان بخش به او پرداخت می‌‌شود.

تحویل قرارداد جعاله

حال که متوجه شده‌اید ماهیت و کاربرد قرارداد جعاله چیست و چه شرایطی دارد، باید با تحویل قرارداد آشنا شوید. این قرارداد هنگامی‌ کامل می‌‌شود که کار موردنظر جاعل تحویل داده شود؛ برای مثال عامل اشیاء گمشده را بعد از پیدا کردن تسلیم کند یا بار موردنظر را تحویل دهد.

 تا زمانی که تحویل صورت نگرفته باشد، شخص عامل نسبت به آن بار یا اشیاء، مسئولیت امانی دارد و نسبت به حفظ آن مسئول است. (یعنی چنانچه عامل در نگهداری از آن مال کوتاهی کند یا آن مال تلف شود، باید آن را جبران کند)

کسانی که می‌پرسند قرارداد جعاله چیست باید بدانند که عامل نمی‌‌تواند موضوع قرارداد را به شخص دیگری بسپارد و اگر آن مال تلف شود، هم خودش و هم آن شخصی که مال را گرفته است در برابر فرد جاعل، حکم غاصب را خواهند داشت.

منظور از غاصب این است که چنانچه حتی مال به علتی خارج از اراده این افراد دچار ضرر و زیان شود (برای مثال سیل، زلزله یا آتش‌سوزی) همچنان آن افراد مسئول هستند و باید جبران مال کنند؛ مگر اینکه سپردن مال به شخص دیگر ضروری بوده باشد.

شرایط ابطال قرارداد جعاله چیست؟

همانطور که پیش‌تر اشاره کردیم اگر در قرارداد جعاله، فرد جاعل اهلیت نداشته باشد (یعنی بالغ، عاقل و رشید نباشد) قرارداد موردنظر باطل خواهد بود. اگر در این نوع قرارداد، کاری که باید انجام شود مبهم و نامشخص باشد و از هیچ راهی نتوانید کار را معین و مشخص کنید، با موضوع ابطال قرارداد جعاله مواجه خواهید شد.

به عبارت دیگر اگر نتوانید کلیات کاری که باید توسط فرد عامل صورت گیرد را در متن قرارداد درج کنید، این قرارداد فاقد اعتبار است. از سوی دیگر اگر در قرارداد جعاله خام، مبلغ مزد یا اجرت تعیین نشود یا مبهم و مجهول باشد، بازهم قرارداد باطل خواهد بود.

شرایط فسخ قرارداد جعاله چیست؟

هریک از طرفین قرارداد جعاله می‌‌توانند هر زمان که خواستند قرارداد را فسخ کنند و از آن منصرف شوند. موضوعی که در شرایط فسخ اهمیت دارد ضایع نشدن حق عامل است؛ زیرا امکان دارد عامل بخشی از کار را انجام داده باشد و به خاطر فسخ قرارداد دچار ضرر شود.

طبق قانون، چنانچه کار قابل‌تقسیم باشد، تا آن بخشی که کار انجام شده است، عامل باید با توجه به مزدی که مشخص شده است اجرت دریافت کند (اجرت‌المسمی‌). در اینجا حتی اگر عامل فسخ‌کننده قرارداد باشد، بازهم مستحق همین اجرت خواهد بود.

اما چنانچه کار تجزیه‌ناپذیر باشد، جاعل باید به عامل اجرت‌المثل بپردازد؛ اما اگر جاعل قرارداد را فسخ کند و عامل اطلاعی نداشته باشد و کار را انجام دهد، تکلیف دستمزد قرارداد جعاله چیست؟ در این شرایط دیگر نیازی نیست جاعل مبلغی که در قرارداد ذکر شده است را به عامل بپردازد و عامل تنها به این دلیل که ضرر و زیانش جبران شود، می‌‌تواند اجرت‌المثل بگیرد.

مزایای استفاده از قرارداد جعاله در کسب‌وکار‌ها

• قرارداد جعاله به علت ماهیت انعطاف‌پذیر و ساده خود، انتخابی ایده‌آل جهت فعالیت‌‌های تجاری موقت یا پروژ‌ه‌ای است. در بسیاری از موارد، کسب‌وکار‌ها برای برون‌سپاری فعالیت‌‌های خاص و کوتاه‌مدت همچون تحقیق، طراحی، مشاوره یا بازاریابی از این نوع قرارداد استفاده می‌‌کنند.
• انعطاف در فسخ قرارداد از دیگر مزایای این نوع توافق‌نامه است. هر یک از طرفین می‌‌توانند در شرایط خاص، بدون الزامات قانونی از ادامه فرایند همکاری انصراف دهند و این ویژگی در فضای پرنوسان تجارت‌‌های امروز بسیار مهم و ارزشمند است.
• در این بخش از پاسخ به اینکه قرارداد جعاله چیست و چه مزایایی دارد باید خاطر نشان کنیم که عدم ضرورت تعیین شخص عامل در زمان تنظیم قرارداد جعاله از مزیت‌های مهم آن است. این موضوع برای پروژه‌‌هایی که چند مجری بالقوه دارند یا انتخاب مجری به نتیجه مناقصه بستگی دارد، مناسب است.

‌هانا سیستم؛ راه‌حل هوشمندانه مدیریت مالی شما!

اگر از استفاده از نرم‌افزار‌هایی که فقط تبلیغ هستند و در حقیقت خدمات کارآمدی را در اختیارتان قرار  نمی‌دهند خسته‌ شد‌ه‌اید، وقت آن رسیده است که با نرم‌افزار‌های ‌هانا سیستم به دنیای جدیدی از حسابداری سلام کنید!

نرم‌افزار‌های حسابداری ‌هانا در نسخه‌های مختلف فروشگاهی، تولیدی، خدماتی و… با داشتن قابلیت‌های متعدد، امکان افزودن ماژول، امنیت بالا، به‌روزرسانی‌‌های منظم، آموزش و پشتیبانی کامل، سرعت و دقت بالا و قیمت مناسب دقیقاً همان چیزی هستند که شما جهت مدیریت مالی کسب‌وکارتان نیاز دارید.

این نرم‌افزار‌ها کاملاً مطابق با نیاز‌های کسب‌وکار‌های مختلف طراحی شد‌ه‌اند و شما با وجود رابط کاربری راحت، به هیچ پیشینه‌ای در حسابداری نیاز ندارید. این امکان برای شما فراهم است که در ابتدا از نسخه دمو (رایگان) نرم‌افزار‌های ‌هانا سیستم به مدت محدود استفاده کنید. جهت کسب اطلاعات بیشتر می‌توانید با ما تماس بگیرید.

سخن پایانی

قرارداد جعاله یکی از قرارداد‌های قابل‌اطمینان و انعطاف‌پذیر در نظام حقوقی اسلام و ایران است که در آن امکان پرداخت اجرت به ازای انجام یک کار یا دستیابی به یک نتیجه خاص فراهم می‌شود. ما در این مطلب به پاسخ اینکه قرارداد جعاله چیست و هرآنچه باید پیش از اقدام برای عقد این قرارداد بدانید پرداختیم.

سؤالات متداول

۱. آیا می‌‌توانم مانع فسخ قرارداد جعاله شوم؟

بله. شما می‌‌توانید در متن قرارداد به غیرقابل فسخ بودن آن برای هر دو طرف یا یکی از طرفین اشاره کنید و بهتر است پیش از نگارش قرارداد، با کارشناسان متخصص مشورت نمایید.

۲. منظور از جاعل در قرارداد جعاله چیست؟

منظور از جاعل در این قرارداد همان کارفرما است؛ یعنی شخصی که ملزم به پرداخت دستمزد به جاعل در برابر انجام کار خواهد بود.

۳. آیا نرم‌افزارهای حسابداری هانا آموزش و پشتیبانی دارند؟

بله تیم پشتیبانی و آموزش هانا سیستم همواره آماده راهنمایی و پاسخگویی به سؤالات کاربران است.